Świtała Idzi (1877–1928), dziennikarz, lekarz stomatolog, poseł do pruskiego Landtagu, działacz narodowy i społeczny.
Ur. 1 IX we wsi Topola Wielka (pow. odolanowski) w rodzinie chłopskiej, był synem Marcina i Franciszki z domu Bzik.
Od r. 1882 uczył się Ś. w szkole ludowej w rodzinnej wsi, a od r. 1889 w gimnazjum w Ostrowie, gdzie należał do tajnego Tow. Tomasza Zana. W r. 1898 zdał maturę, po czym w r. 1900 podjął studia w Lipsku, równolegle w Akad. Handlowej oraz na uniwersytecie z ekonomii i prawa. Od r. 1901 działał tamże w Polsko-Akademickim Stow. Naukowym «UNITAS», pozostającym pod wpływem Ligi Narodowej. Po ukończeniu w r. 1902 Akad. Handlowej zamieszkał w Poznaniu, gdzie pracował kolejno w Banku Związku Spółek Zarobkowych i Banku Przemysłowców jako wolontariusz. Najpóźniej w r. 1903 został członkiem Ligi Narodowej, a także wstąpił do Tow. Gimnastycznego «Sokół». Zrezygnował z pracy w banku i zajął się dziennikarstwem; od 3 X do 29 XII t.r. był redaktorem naczelnym organu poznańskiego Związku Towarzystw Przemysłowych „Przemysłowiec” (nr 1–134). W r. 1904 wchodził w skład redakcji „Gazety Grudziądzkiej”, a następnie od 15 VI t.r. „Dziennika Polskiego”, ukazującego się w Dortmundzie. Publikował także w „Dzienniku Berlińskim”. Od początku stycznia do końca grudnia 1905 był redaktorem naczelnym periodyku „Gazeta Kościańska”, a od 1 I 1906 redaktorem działu politycznego w poznańskim tygodniku „Praca”. W związku z aferą Wilhelma Voigta («kapitana z Köpenick») z 16 X 1906 opublikował w „Pracy” krytyczne uwagi o armii niemieckiej, za co został skazany na dwa miesiące więzienia.
Kandydując ze Stronnictwa Demokratycznego Narodowego w okręgu kościańsko-śmigielsko-grodzisko-nowotomyskim, Ś. zdobył 16 VI 1908 mandat (uzyskał 365 głosów) do sejmu pruskiego (Landtagu) i wszedł do Koła Polskiego. Jako poseł występował na wiecach, a w prasie bronił praw Polaków w Cesarstwie Niemieckim. T.r. wszedł w skład redakcji bytomskiego miesięcznika „Poseł do Ludu Polskiego”. Pod koniec t.r. został członkiem Polskiego Komitetu Politycznego w Berlinie. W r. 1910 rozpoczął w Lipsku studia stomatologiczne, które kontynuował kolejno w Rostocku i Würzburgu. Na sejmiku oświatowym Tow. Czytelni Ludowej w Poznaniu wygłosił 8 XI t.r. wykład o rozwoju duńskiego szkolnictwa rolniczego („Przegl. Oświat.” R. 5: 1910 nr 7). Opublikował pracę Myśl o potrzebie normalnego rozwoju naszego życia narodowego (Oświęcim 1911). Po ukończeniu w r. 1913 studiów stomatologicznych summa cum laude zamieszkał w Szamotułach, skąd w czasie pierwszej wojny światowej przeniósł się do Görlitz. W r. 1917 został wcielony do wojska niemieckiego. Pod koniec wojny znalazł się w Ostrowie, gdzie włączył się w działalność Rady Ludowej. Został członkiem Naczelnej Rady Ludowej w Poznaniu i w jej Komisariacie pełnił funkcję kierownika Wydz. Polityki i Wojska.
W r. 1918 zamieszkał Ś. w Poznaniu. Dekretem Komisariatu Naczelnej Rady Ludowej z czerwca 1919 został przyjęty jako podporucznik lekarz dentysta do Sił Zbrojnych Polskich w byłym zaborze pruskim i mianowany porucznikiem (ze starszeństwem z 1 II 1918). Od czerwca do grudnia 1919 był przewodniczącym komisji ds. wymiaru podatku dochodowego i majątkowego m. Poznania. W Dep. Skarbu Min. byłej Dzielnicy Pruskiej był w l. 1919–21 jego delegatem w Warszawie oraz naczelnikiem wydz. podatkowego. W tym samym okresie pracował jako naczelnik poznańskiej Izby Skarbowej. Współtworzył zawiązane 13 III 1919 w Bydgoszczy Tow. Lekarzów Dentystów byłego zaboru pruskiego (od 1 X 1922 Związek Lekarzy Dentystów byłego zaboru pruskiego) i został jego prezesem. W dn. 19–22 V 1919 uczestniczył w Warszawie w zorganizowanym przez Min. Zdrowia Publicznego i Opieki Społecznej zjeździe w sprawie reformy studiów dentystycznych. Również w Warszawie brał udział (27–29 VI 1920) w pierwszym posiedzeniu Związku Lekarzy Dentystów w Państwie Polskim w sprawie powołania Państw. Inst. Dentystycznego tamże; w l. 1920–1 współpracował z Antonim Cieszyńskim przy ułożeniu projektu egzaminów dla kończących Instytut.
W lipcu 1921 przeniósł się Ś. do Bydgoszczy i otworzył praktykę dentystyczną. Działał w utworzonym tam w r. 1922 pierwszym w Polsce Komitecie Wychowania Fizycznego, a po przekształceniu go w r. 1927 w Komitet Wychowania Fizycznego i Przysposobienia Wojskowego objął w nim, z ramienia bydgoskiego Zarządu Miejskiego, funkcję przewodniczącego. Należał do inicjatorów i organizatorów utworzonego w r. 1922 w Bydgoszczy Tow. Muzycznego i został jego pierwszym prezesem. Od t.r. był też prezesem bydgoskiego okręgu Związku Obrony Kresów Zachodnich. Na zjeździe delegatów stowarzyszeń dentystycznych 12 X 1924 w Warszawie był pomysłodawcą utworzenia Centralnej Rady Związków Dentystycznych i po jej powołaniu objął funkcję prezesa. Z ramienia Rady wchodził w skład sejmowej komisji zdrowia, przygotowującej projekt ustawy o wykonywaniu praktyki dentystycznej (wprowadzona w r. 1927). Był inicjatorem powstałego w l. 1927–8 w Bydgoszczy kompleksu sportowego o powierzchni 9 tys. m² przy ul. Nakielskiej (po r. 1929 nazwany imieniem Ś-y, obecnie boisko Klubu Sportowego «Gwiazda»). Angażował się też w budowę stadionu miejskiego (oddany do użytku w r. 1929). W styczniu 1926 Rada Miejska Bydgoszczy wybrała Ś-ę na niepłatnego (honorowego) radcę miejskiego i powierzyła mu decernat Teatru Miejskiego. Ś. zmarł 8 XII 1928 w Bydgoszczy, został pochowany na cmentarzu Nowofarnym.
W małżeństwie ze Stefanią z Poturalskich miał Ś. córki: Marię Elżbietę (ur. 1921) i Krystynę Ludwikę (ur. 1923), po mężu Karwecką, oraz synów: Krzysztofa i Stanisława (1926–1962).
Błażejewski S. i in., Bydgoski słownik biograficzny, Bydgoszcz 1998 I; Paluszkiewicz M., Szews J., Słownik biograficzny członków tajnych towarzystw gimnazjalnych w Wielkim Księstwie Poznańskim 1850–1918, P. 2000; Pietrzak J., Poradzewska-Pietrzak J., Lista absolwentów z lat 1849–1969, w: Wielkopolska szkoła edukacji narodowej, Red. W. Brodzki i in., Wr. 1970 s. 194; – Bogucki A., Towarzystwo Gimnastyczne „Sokół” na Pomorzu 1893–1939, Bydgoszcz 1997; Czubiński A., Powstanie Wielkopolskie 1918–1919. Geneza – charakter – znaczenie, P. 1988; Denisiuk A., Zarys działalności Towarzystwa Muzycznego w Bydgoszczy w zakresie upowszechniania muzyki w latach 1922–1933, „Prace Kom. Sztuki Bydgoskiego Tow. Nauk.”, S. D, T. 3: 1975 nr 5; Dzieje Wielkopolski. Lata 1796–1918, Red. W. Jakóbczyk, P. 1973 II; Gogol-Drożniakiewicz B., Życie muzyczne Bydgoszczy w latach 1920–1939, Bydgoszcz 2005; Hemmerling Z., Posłowie polscy w parlamencie Rzeszy Niemieckiej i Sejmie Pruskim 1907–1914, W. 1968; Karwowski, Hist. W. Ks. Pozn., III; Kozicki S., Historia Ligi Narodowej (okres 1887–1907), Londyn 1964; Kozłowski J., Rozwój organizacji społeczno-narodowych wychodźstwa polskiego w Niemczech w latach 1870–1914, Wr. 1987; Mrozik K., Jak budowano bydgoski Stadion Miejski i boisko im. Świtały, Kalendarz Bydgoski R. 19: 1986 s. 67, 69; tenże, Organizacja i dorobek Miejskiego Komitetu WF i PW w Bydgoszczy w latach 1922–1939, „Kron. Bydgoska” T. 7: 1986 s. 239, 242; Polacy w Berlinie: przyczynek do historii wychodźstwa polskiego w Berlinie i po prawym brzegu Łaby, Oprac. J. Kaźmierczak, Inowrocław 1937 s. 497; Prasa polska w latach 1864–1918, Red. J. Łojek, W. 1976; Rzepecki K., Historia ustawy wyborczej pruskiej oraz wyniki wyborów do sejmu pruskiego z 1903 i 1908 r. na ziemiach polskich, P. 1913 (fot.); Trzeciakowski L., Posłowie polscy w Berlinie 1848–1928, W. 2003; tenże, Walka o polskość miast Poznańskiego na przełomie XIX i XX wieku, P. 1964; Więckowska E., Lekarze jako grupa zawodowa w II Rzeczypospolitej, Wr. 2004 s. 218–21; Wojciak J., Walka polityczna w wyborach do parlamentu Rzeszy i sejmu pruskiego w Poznańskiem w latach 1898–1914, W.–P. 1981; – Książka adresowa miasta Bydgoszczy wydana w roku 1926, Oprac. W. Weber, Bydgoszcz 1926; toż na r. 1928, Oprac. tenże, Bydgoszcz 1928; Weber W., Adresy miasta Bydgoszczy na rok 1922 (b.r.m.w.); tenże, Adresy miasta Bydgoszczy na rok 1925 (b.r.m.w.); – „Dzien. Bydgoski” R. 15: 1922 nr 143; „Praca” R. 10: 1906 nr 1, 50, R. 12: 1908 nr 45 (fot.); „Tyg. Urzęd.” 1919 nr 25 s. 132–3; „Świat” R. 2: 1907 nr 5 s. 13 (fot.); – Nekrologi: „Dzien. Bydgoski” 1928 nr 285, 286, 287, 289, „Gaz. Szamotulska” 1928 nr 145, „Kur. Pozn.” 1928 nr 569, 571, 573 (fot.), „Pol. Dentystyka” R. 7: 1929 s. 31–2; – AP w Kaliszu: Księga urodzeń, sygn. 478/1877; USC w Bydgoszczy: Księga zgonów, sygn. 1541/28.
Janusz Kutta